Konjonktivit (Göz Nezlesi)

Konjonktiva, göz küresinin ön yüzeyini ve göz kapaklarının iç kısmını kaplayan, ince ve saydam bir zardır. Bu zarın çeşitli nedenlerle iltihaplanması durumuna konjonktivit denir. Konjonktiva iltihaplandığında damarlar genişler, göz kızarır, akıntı artabilir ve kişi genellikle batma, kaşıntı veya yabancı cisim hissi tarif eder.

Konjonktivit çok sık görülen bir durumdur ve her yaş grubunu etkileyebilir. Ancak 'kırmızı göz' şikayeti tek başına konjonktivit anlamına gelmez; kuru göz, göz yorgunluğu, kornea enfeksiyonları veya daha ciddi göz içi iltihaplar da benzer şekilde göz kızarıklığına yol açabilir. Bu nedenle şikayetlerin süresi, eşlik eden bulgular ve muayene bulguları bir arada değerlendirilerek doğru tanıya ulaşılır.

Konjonktivitin üç ana nedeni viral enfeksiyonlar, bakteriyel enfeksiyonlar ve alerjik reaksiyonlardır. Bu üç grup, klinik seyir, bulaşıcılık ve tedavi yaklaşımı açısından birbirinden belirgin şekilde farklılık gösterir.

Konjonktivitin türünü ayırt etmek, doğru tedaviyi belirlemek açısından büyük önem taşır. Aşağıdaki tablo, üç ana konjonktivit türünün tipik özelliklerini karşılaştırmalı olarak özetlemektedir. Bu tablo genel bir yönlendirme niteliğindedir; kesin ayrım göz hekiminin muayenesiyle yapılır.

Bu tablo yalnızca genel eğilimleri yansıtır; pratikte bulgular iç içe geçebilir ve kesin ayrım için biyomikroskopik muayene gerekir. Özellikle akıntının rengi ve kıvamı, tek başına kesin bir tanı kriteri olarak kullanılmamalıdır.

Toplumda yaygın bir yanlış anlayış, her göz kızarıklığının antibiyotikli damla ile tedavi edilmesi gerektiği yönündedir. Oysa konjonktivit vakalarının önemli bir kısmı viral kaynaklıdır ve viral enfeksiyonlar antibiyotiklere yanıt vermez; bu tür olgular kendi doğal seyrinde, destekleyici önlemlerle günler-haftalar içinde kendiliğinden iyileşme eğilimindedir.

Alerjik konjonktivitte de antibiyotik tedavisinin yeri yoktur; bu grupta tedavi yaklaşımı alerjenden uzaklaşma ve hekim tarafından önerilecek antialerjik damlalara dayanır. Gereksiz antibiyotik kullanımı, hem beklenen faydayı sağlamaz hem de göz florasında direnç gelişimi gibi istenmeyen sonuçlara zemin hazırlayabilir.

Viral konjonktivit, özellikle ilk günlerde oldukça bulaşıcıdır ve genellikle elden göze temas, ortak kullanılan havlu, yastık kılıfı veya kozmetik ürünler aracılığıyla yayılır. Toplu ortamlarda (okul, işyeri, spor salonu) hızla yayılabildiğinden, hem hastanın kendisi hem de çevresindeki kişiler için bazı basit önlemlerin alınması bulaşı önemli ölçüde azaltabilir.

• Elleri sık sık yıkayın

  Özellikle göze dokunmadan önce ve sonra elleri sabunla yıkamak bulaşı azaltan en etkili önlemdir.

• Gözlerinize dokunmaktan kaçının

  Kaşıntı veya rahatsızlık hissedildiğinde gözü ovmak yerine temiz bir mendille hafifçe silin.

• Kişisel eşyaları paylaşmayın

  Havlu, yastık kılıfı, makyaj malzemeleri ve gözlük gibi eşyaların ortak kullanımından kaçının.

• Yastık kılıfı ve havluları sık değiştirin

  Enfekte dönemde kullanılan tekstil ürünlerini sık aralıklarla yüksek sıcaklıkta yıkayın.

• Toplu ortamlardan geçici olarak uzak durun

  Aktif akıntı ve kızarıklık sürerken okul, işyeri gibi kalabalık ortamlara gitmeyi hekim önerisi doğrultusunda erteleyin.

• Kontakt lens kullanımına ara verin

  Aktif konjonktivit döneminde kontakt lens kullanılmaması, hem iyileşmeyi kolaylaştırır hem de bulaş riskini azaltır.

Konjonktivitlerin büyük çoğunluğu ciddi bir tehlike oluşturmasa da, bazı bulguların varlığında durumun konjonktivit dışında daha ciddi bir göz hastalığı olabileceği akılda tutulmalı ve vakit kaybetmeden göz hekimine başvurulmalıdır.

Bu bulguların herhangi biri mevcutsa, basit bir konjonktivit yerine keratit, üveit veya göz içi enfeksiyonu gibi daha ciddi tabloların söz konusu olabileceği unutulmamalıdır. Özellikle kontakt lens kullanıcılarında gelişen kızarıklıklar, bakteriyel keratit riski nedeniyle ayrıca dikkatle değerlendirilmelidir.

Konjonktivit tanısı büyük ölçüde hastanın öyküsü ve biyomikroskopik muayene ile konur. Gerekli görülen olgularda konjonktiva veya kornea yüzeyinin daha detaylı incelenmesi amacıyla ek görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Viral konjonktivitte tedavi büyük ölçüde destekleyicidir; soğuk kompres, yapay gözyaşı damlaları ve göz hijyenine dikkat edilmesi süreci rahatlatabilir. Bakteriyel konjonktivitte hekim tarafından uygun görülen antibiyotikli damla veya merhem reçete edilir. Alerjik konjonktivitte ise alerjenden uzak durmak ve hekimin önereceği antialerjik damlalar tedavinin temelini oluşturur. Tedavi süresi ve seçimi kişiden kişiye değişebileceğinden, kendi kendine ilaç kullanımından kaçınılması ve hekim önerisine uyulması önemlidir.