Fakoemülsifikasyon (Fako) ile Katarakt Ameliyatı

Fakoemülsifikasyon (kısaca fako), bulanıklaşmış doğal göz merceğinin özel bir cihaz ucundan iletilen ultrason enerjisiyle küçük parçalara ayrılıp göz içinden temizlenmesi ve yerine katlanabilir bir göz içi merceğin (İOL) yerleştirilmesi işlemidir. Yöntem, çok küçük kesilerle çalışılabilmesi ve genellikle dikiş gerektirmemesi nedeniyle günümüzde en yaygın uygulanan katarakt cerrahisi tekniğidir.

İşlem, ameliyathane koşullarında, mikroskop altında ve steril şartlarda gerçekleştirilir. Ameliyat öncesinde hastanın göz ölçümleri (Lenstar biyometri, kornea topografisi gibi) alınarak kişiye özel lens gücü hesaplanır.

Fako ameliyatı, belirli bir sıra izleyen mikro cerrahi adımlardan oluşur:

1. Topikal (damla) anestezi ile göz yüzeyi uyuşturulur; çoğu olguda ek iğne anestezisine gerek kalmaz.
2. Kornea kenarından yaklaşık 2,2-2,8 mm genişliğinde, kendiliğinden kapanabilen bir mikro kesi açılır.
3. Merceği saran ön kapsül zarında dairesel bir açıklık oluşturulur (ön kapsüloreksis).
4. Ultrason enerjisi kullanan fako ucu yardımıyla katarakt oluşmuş mercek dokusu küçük parçalara ayrılır ve eş zamanlı olarak aspire edilir.
5. Mercek kesesi (kapsül torbası) kalan lens artıklarından temizlenir.
6. Katlanabilir göz içi mercek, özel bir enjektörle kese içine yerleştirilir ve kendiliğinden açılarak yerine oturur.
7. Çoğu olguda mikro kesi dikiş gerektirmeden kendiliğinden kapanır; göz kapatılmadan koruyucu bir siperlik ile ameliyat sonlandırılır.

İşlem genellikle 15-20 dakika sürer ve hasta aynı gün evine gönderilir; bu nedenle ayaktan (günübirlik) bir cerrahi olarak kabul edilir.

Fako ameliyatında en sık tercih edilen yöntem topikal (damla) anestezidir. Bazı olgularda hekimin değerlendirmesine göre göz çevresine yapılan lokal enjeksiyon (peribulber veya sub-tenon anestezi) da uygulanabilir. Genel anestezi, kooperasyon kurulamayan veya özel tıbbi durumu olan hastalarda tercih edilebilir. Anestezi yöntemi, ameliyat öncesi muayenede hastanın göz yapısı ve genel sağlık durumu değerlendirilerek belirlenir.

Fakoemülsifikasyondan önce yaygın olarak uygulanan ekstrakapsüler katarakt ekstraksiyonu (EKKE), daha büyük bir kesi gerektiren ve dikişle kapatılan bir yöntemdi. İki yöntem arasındaki temel farklar aşağıda özetlenmiştir.

Fakoemülsifikasyon çoğu katarakt olgusunda güvenle uygulanabilse de, bazı klinik durumlarda cerrahi planlama hekim tarafından özel olarak düzenlenir:

• Çok sert veya olgunlaşmış (matür) katarakt: Daha fazla ultrason enerjisi gerekebileceğinden ek önlemler planlanabilir.
• Dar göz bebeği (pupil): Pupili genişletmek için ek cerrahi teknikler veya yardımcı aparatlar kullanılabilir.
• Psödoeksfoliasyon sendromu: Kapsül desteğinin zayıf olabileceği göz önünde bulundurularak dikkatli bir yaklaşım gerekir.
• Zonül zayıflığı: Merceği yerinde tutan lifler zayıfsa, kapsül halkaları gibi ek malzemeler gerekebilir.
• İleri kornea hastalıkları: Kornea saydamlığını etkileyen durumlarda ameliyat tekniği ve beklentiler yeniden değerlendirilir.

Fako ameliyatı sırasında doğal mercek yerine yerleştirilecek göz içi lens türü, ameliyat öncesi ölçümler ve hastanın görsel ihtiyaçları doğrultusunda belirlenir. Tek odaklı lensler yanında, uygun olgularda gözlük bağımlılığını azaltmaya yönelik akıllı mercek seçenekleri de değerlendirilebilir.