Keratokonus

Sağlıklı bir korneada kolajen lifleri düzenli ve sıkı bir mimari içinde dizilerek korneaya hem saydamlığını hem de küresel, dayanıklı şeklini kazandırır. Keratokonusta bu kolajen ağın yapısal direnci zayıflar; kornea dokusu normalden ince hale gelir ve göz içi basıncının etkisiyle en ince olduğu bölgeden öne doğru bombeleşerek koni benzeri bir şekil alır.

Bu şekil değişikliği düzenli değil, düzensiz bir kırma kusuruna (düzensiz astigmatizma) yol açar. Yani ışık ışınları korneadan geçerken tek bir noktada değil, birden fazla farklı noktada odaklanır ve bu da görüntünün gözlükle tam olarak netleştirilemeyen, çift veya gölgeli bir bulanıklık şeklinde algılanmasına neden olur.

Keratokonusun kesin tek bir nedeni tanımlanmamıştır; genetik yatkınlık, ailesel öykü, bazı sistemik ve alerjik durumlarla birliktelik ve kornea dokusunun biyomekanik özelliklerindeki bireysel farklılıklar hastalığın gelişiminde rol oynayan etmenler arasında sayılır.

Keratokonus tipik olarak ergenlik döneminde veya genç erişkinlikte, sıklıkla 10-25 yaş aralığında ortaya çıkar ve otuzlu yaşlara kadar aktif ilerleme gösterebilir. Bu dönemde kornea dokusunun biyomekanik yapısı, hormonal değişimler ve doku esnekliğindeki farklılıklar nedeniyle dış etkenlere karşı görece daha savunmasız olabilir.

Hastalık genellikle otuzlu yaşların sonrasında yavaşlama eğilimi gösterse de, bu her hasta için geçerli bir kural değildir; bazı olgularda ilerleme daha ileri yaşlarda da sürebilir. Bu nedenle genç yaşta tanı konan hastaların düzenli aralıklarla kornea topografisi ile izlenmesi büyük önem taşır.

Kronik ve sık göz kaşıma, keratokonusun gelişiminde ve ilerlemesinde bilinen en önemli değiştirilebilir risk faktörlerinden biridir. Özellikle alerjik konjonktivit, atopik dermatit veya mevsimsel alerjilere bağlı kaşıntı nedeniyle uzun süre ve sert şekilde göz ovuşturma alışkanlığı olan kişilerde keratokonus riski belirgin şekilde artar.

Bu nedenle keratokonus tanısı veya ailesel yatkınlığı olan kişilerde altta yatan alerjik durumların tedavi edilmesi, göz kaşıma alışkanlığının bırakılması, hastalığın seyrini olumlu yönde etkileyebilecek basit ama önemli bir önlemdir.

Keratokonus belirtileri hastalığın evresine göre değişkenlik gösterir; erken dönemde çok hafif olabilecek şikayetler, ilerleyen evrelerde günlük yaşamı belirgin şekilde etkileyebilir.

• Kısa aralıklarla, özellikle astigmat eksenlerinde sık numara değişimi yaşanması
• Gözlük veya standart yumuşak kontakt lensle tam olarak düzeltilemeyen, ısrarcı bir görme bulanıklığı
• Işık kaynakları (araç farları, sokak lambaları) etrafında gölgelenme, ikili görüntü veya kuyruklanma hissi
• Geceleri görmede belirgin zorlanma ve kamaşma
• Görüntülerin hem yakında hem uzakta çarpık veya bulanık algılanması
• Tek gözde ilerleyen astigmatizma nedeniyle gözler arasında belirgin numara farkı oluşması
• İleri evrelerde ani gelişen ağrı, sulanma ve ani görme bulanıklaşması (akut hidrops)

Bu belirtilerden özellikle sık numara değişimi ve gözlükle düzeltilemeyen bulanıklığın birlikte fark edilmesi, kornea değerlendirmesi için göz hekimine başvurmayı gerektiren önemli bir uyarı işaretidir.

Keratokonusun tanısında altın standart yöntemlerden biri kornea topografisidir. Klinikte kullanılan KERATRON SCOUT topografi cihazı, korneanın binlerce noktadan ölçüm yaparak eğrilik haritasını çıkarır ve korneanın öndeki ve arkadaki yüzey düzensizliklerini, incelme bölgesinin konumunu ve derecesini ayrıntılı biçimde ortaya koyar.

Bu topografik haritalama sayesinde hastalık henüz görme keskinliğinde belirgin bir düşüşe yol açmadan, çok erken evrede dahi saptanabilir. Ayrıca düzenli aralıklarla tekrarlanan topografik ölçümlerin karşılaştırılması, hastalığın ilerleyip ilerlemediğinin objektif olarak izlenmesine imkân tanır ve tedavi kararlarının zamanlamasında belirleyici rol oynar.

Topografiye ek olarak kornea kalınlığı ölçümü (pakimetri), biyomikroskopik muayene ve bazı olgularda kornea biyomekanik özelliklerinin değerlendirilmesi, tanının doğrulanması ve hastalık evresinin belirlenmesinde yardımcı olur.

Keratokonus tedavisi, hastalığın evresine, ilerleme hızına ve görme üzerindeki etkisine göre basamaklı bir yaklaşımla planlanır. Aşağıdaki tablo, genel olarak izlenen tedavi seçeneklerini ve bu seçeneklerin hangi durumlarda gündeme geldiğini özetlemektedir; kesin tedavi planı ancak kapsamlı muayene sonrasında belirlenir.

Bu basamaklar birbirinin yerine geçen değil, çoğu zaman birbirini tamamlayan yaklaşımlardır. Örneğin çapraz bağlama uygulanan bir hastada ilerleme durdurulduktan sonra görme kalitesi sert kontakt lens ile desteklenebilir; kornea içi halka sonrasında da benzer şekilde optik düzeltme gerekebilir.

Keratokonuslu gözlerde katarakt ameliyatı gündeme geldiğinde veya kırma kusurunun cerrahi yolla düzeltilmesi düşünüldüğünde, göz içi mercek (akıllı mercek) seçimi ve gücünün hesaplanması özel bir dikkat gerektirir. Bunun temel nedeni, keratokonuslu korneanın düzensiz ve zaman içinde değişebilen bir kırma yapısına sahip olmasıdır.

Standart mercek gücü hesaplama formülleri, düzenli kornea eğriliğine sahip gözler için geliştirilmiştir; keratokonuslu bir korneada bu formüller kullanıldığında hesaplama hatası riski artar. Bu nedenle keratokonuslu hastalarda kornea topografisi verileri özenle değerlendirilmeli, hastalığın stabil olup olmadığı (ilerleme göstermediği) net biçimde ortaya konmalı ve mercek gücü hesaplamalarında bu özel duruma uygun yöntemler tercih edilmelidir.

Ayrıca çok odaklı (multifokal) tasarımdaki akıllı merceklerin düzensiz kornea yüzeyi ile birleştiğinde görme kalitesinde beklenmedik sonuçlara yol açabilme olasılığı nedeniyle, keratokonuslu gözlerde mercek tipi seçimi genellikle daha temkinli bir yaklaşımla, hastanın kornea durumuna özel olarak değerlendirilir.