Herpes Simplex Keratiti (Gözde Uçuk)

Herpes simplex virüsü (HSV), toplumda çok yaygın görülen ve genellikle çocukluk çağında birincil enfeksiyon şeklinde bulaşan bir virüstür. Birincil enfeksiyon geçirildikten sonra virüs vücuttan tamamen temizlenmez; trigeminal sinir düğümünde (gangliyon) sessiz ve pasif bir halde ömür boyu varlığını sürdürür. Bağışıklık sisteminin virüsü baskı altında tuttuğu dönemlerde herhangi bir belirti görülmez, ancak virüs zaman zaman yeniden aktifleşerek sinir yolları boyunca deriye veya göze ulaşabilir.

Virüs korneaya ulaştığında, kornea yüzeyindeki epitel hücrelerini enfekte ederek karakteristik bir hasar oluşturur. Bu duruma herpetik keratit denir. Herpetik keratit, korneanın yalnızca yüzeysel tabakasını (epitelyal keratit) tutabileceği gibi, tekrarlayan ataklarla daha derin tabakalara (stromal keratit) ilerleyerek daha ciddi bir tablo da oluşturabilir. Derin tabaka tutulumu, korneada kalıcı bulanıklık ve skar bırakma riski taşıdığından daha yakın takip gerektirir.

Herpes simplex keratiti, dünya genelinde enfeksiyona bağlı kornea kaynaklı görme kayıplarının önde gelen nedenlerinden biri olarak kabul edilir. Bu nedenle hastalığın erken tanınması, doğru tedavi edilmesi ve tekrarlayan atakların kontrol altına alınması büyük önem taşır.

Herpetik keratitin en karakteristik ve tanı koydurucu bulgusu, kornea yüzeyinde oluşan dendritik ülserdir. 'Dendrit' kelimesi dal veya sinir uzantısı anlamına gelir; virüsün kornea epitelinde oluşturduğu hasar da gerçekten ağaç dalına veya sinir hücresi uzantısına benzer, uçlarında küçük şişkinlikler (terminal bulbuslar) bulunan, dallanmış bir çizgi şeklindedir.

Bu tipik görünüm, biyomikroskopik muayene sırasında florasein boyası damlatılıp kobalt mavisi ışık altında incelendiğinde çok daha belirgin hale gelir; ülserli bölge yeşilimsi bir renkte boyanır. Dendritik ülserin bu karakteristik şekli, hekimin tanıyı büyük ölçüde muayene sırasında koymasına imkan tanır.

Bazı olgularda dendritik ülser zamanla genişleyerek daha büyük, coğrafi harita görünümüne benzeyen bir yara haline dönüşebilir; buna 'geografik ülser' adı verilir ve genellikle bağışıklığı baskılanmış kişilerde veya yanlışlıkla kortizonlu damla kullanılmış olgularda görülür.

Herpes simplex keratitinin belirtileri, tutulumun yüzeysel mi yoksa derin mi olduğuna göre değişmekle birlikte genellikle aşağıdaki bulgular ön plandadır:

• Gözde kızarıklık, özellikle korneanın çevresinde belirginleşen kızarma
• Yabancı cisim hissi, batma ve rahatsızlık
• Aşırı sulanma (epifora)
• Işığa karşı belirgin hassasiyet (fotofobi)
• Bulanık görme veya görme keskinliğinde azalma
• Kornea üzerinde hissedilen ağrı, bazen hafif bazen belirgin şiddette
• Kirpik dibinde veya dudakta eş zamanlı uçuk lezyonları (her olguda görülmeyebilir)
• Tekrarlayan ataklarda kornea hassasiyetinde azalma (nörotrofik etki)

Dikkat çekici bir özellik, tekrarlayan ataklarda korneanın duyu sinirlerinin de zarar görebilmesi ve buna bağlı olarak ağrı hissinin beklenenden az olabilmesidir. Bu durum, hastanın hastalığın ciddiyetini hafife almasına yol açabileceğinden, göz hekimi tarafından düzenli izlem önem kazanır.

Bu nedenle, kızarık ve rahatsız bir gözde kortizonlu damla kullanımı, ancak göz hekimi tarafından muayene edilip tanı netleştirildikten sonra başlanmalıdır. Eczaneden reçetesiz temin edilen veya daha önce başka bir şikayet için yazılmış kortizonlu damlaların gözde uçuk şüphesi varken kullanılması ciddi zarara yol açabilir.

Herpes simplex keratitinin en önemli özelliklerinden biri, virüsün trigeminal sinir düğümünde kalıcı olarak yerleşmesi nedeniyle tekrarlama eğiliminin yüksek olmasıdır. Bir kez herpetik keratit geçiren kişilerde, ilk atağı takip eden yıllar içinde tekrar atak geçirme olasılığı belirgin şekilde artar ve her yeni atakta korneada birikimli hasar riski söz konusudur.

Virüsün yeniden aktifleşmesinde rol oynayan çeşitli tetikleyici faktörler tanımlanmıştır. Bu faktörlerin bilinmesi, hastaların risk dönemlerinde daha dikkatli olmasına yardımcı olabilir:

• Fiziksel veya psikolojik stres
• Ateşli hastalıklar ve genel bağışıklık sistemini zorlayan enfeksiyonlar
• Güneş ışığına, özellikle ultraviyole (UV) ışınlarına uzun süreli maruziyet
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaç tedavileri (örneğin organ nakli sonrası kullanılan ilaçlar) veya hastalıklar
• Göz travması veya göz cerrahisi
• Hormonal değişiklikler ve adet döngüsü ile ilişkili dönemler
• Aşırı yorgunluk ve uyku düzensizliği

Bu tetikleyicilerin tamamen ortadan kaldırılması mümkün olmasa da, güneşli ortamlarda UV korumalı güneş gözlüğü kullanmak, genel sağlık durumunu korumak ve bilinen tetikleyicilerden kaçınmaya çalışmak, tekrarlama sıklığını azaltmaya katkı sağlayabilir.

Herpes simplex keratiti tanısı büyük oranda biyomikroskopik muayene bulgularına, özellikle florasein boyama sonrası gözlenen dendritik ülser görünümüne dayanır. Şüpheli veya atipik olgularda, kornea yüzeyinden alınan örneklerle laboratuvar destekli doğrulama da yapılabilir. Kornea duyarlılığının azalmış olması da tanıyı destekleyen bir bulgu olarak değerlendirilir.

Tedavinin temelini antiviral ilaçlar oluşturur; bunlar hekim tarafından göz damlası veya merhem şeklinde, bazı durumlarda ağızdan alınan tablet formunda reçete edilebilir. Tedavi süresi ve şekli, tutulumun yüzeysel (epitelyal) veya derin (stromal) olmasına, atağın şiddetine ve hastanın genel sağlık durumuna göre hekim tarafından belirlenir.

Sık tekrarlayan olgularda, atak aralarında düşük dozda uzun süreli antiviral tedavi (baskılayıcı tedavi) düşünülebilir; bu yaklaşımın gerekliliği ve süresi tamamen hekimin klinik değerlendirmesine bağlıdır. Tedaviye rağmen kornea skarı gelişen ve görmeyi belirgin şekilde etkileyen ileri olgularda, ileri tedavi seçenekleri arasında kornea nakli de gündeme gelebilir. Muayene sırasında kornea yüzeyinin ve olası skar dokusunun detaylı değerlendirilmesinde KERATRON SCOUT topografi cihazı gibi görüntüleme sistemlerinden faydalanılabilir.

Herpetik keratit geçiren kişilerin, atak dışı dönemlerde de düzenli göz muayenesine devam etmesi, olası nüksleri erken dönemde yakalamak ve kornea sağlığını korumak açısından önerilir.