Erişkinlerde Göz Yaşarması

Normal koşullarda göz yüzeyi, gözyaşı bezleri tarafından üretilen ince bir gözyaşı tabakasıyla nemli tutulur ve fazla gözyaşı, göz kapağı iç köşesindeki noktacıklardan (punktum) başlayan kanal sistemi aracılığıyla burun boşluğuna drene olur. Yaşarma şikayeti, bu dengede üretim artışı veya drenaj yetersizliğinden kaynaklanan bir bozulma sonucunda ortaya çıkar.

Klinik olarak yaşarma iki ana grupta değerlendirilir: gözyaşının fazla üretilmesi (hipersekresyon) ve gözyaşının yeterince drene edilememesi (epifora). Bu iki mekanizma birbirinden farklı tedavi gerektirdiğinden, ayrımın yapılması tedavi planlamasının ilk adımıdır.

Nazolakrimal kanal tıkanıklığı, erişkinlerde en sık görülen mekanik yaşarma nedenlerinden biridir. Yaşla birlikte kanal duvarlarında gelişen fibrozis, geçirilmiş sinüzit veya burun cerrahileri, kronik dakriyosistit (gözyaşı kesesi iltihabı) ve nadiren tümöral oluşumlar kanalın kısmi veya tam tıkanmasına yol açabilir.

Tam tıkanıklıkta göz sürekli olarak yaşarır ve iç göz köşesinde basmakla irin gelen bir şişlik (dakriyosistit) gelişebilir. Kısmi tıkanıklıklarda ise yaşarma soğuk havada, rüzgarda veya yakın çalışma sırasında artabilir.

Alt kapağın içe dönmesi (entropiyon), kirpiklerin göz yüzeyine sürtünmesine neden olarak hem mekanik tahriş hem de refleks yaşarmaya yol açar. Genellikle yaşa bağlı kapak gevşekliği zemininde gelişir ve kirpiklerin korneaya sürekli teması, uzun vadede kornea yüzeyinde aşınmalara neden olabilir.

Alt kapağın dışa dönmesi (ektropiyon) ise gözyaşı drenaj noktacığının (punktum) göz yüzeyinden uzaklaşmasına ve gözyaşının kanal ağzına ulaşamadan kapak dışına taşmasına yol açar. Her iki durum da yaşla birlikte kapak dokusundaki gevşemenin bir sonucu olarak sık görülür ve düzeltici cerrahi ile kalıcı çözüm sağlanabilir.

Kuru göz hastalarının bir kısmının aslında yaşarma şikayetiyle başvurması, hastalar ve bazen de ilk değerlendirmede şaşırtıcı bulunabilir. Göz yüzeyinin yetersiz nemlenmesi, yüzeydeki sinir uçlarını uyararak refleks gözyaşı bezini aşırı uyarır; bu da ani ve bol miktarda, ancak kalitesiz bir gözyaşı üretimine yol açar.

Bu refleks gözyaşı, göz yüzeyini yeterince nemlendiren stabil bir gözyaşı filmi oluşturamadığından, kişi hem kuruluk hissi hem de yaşarma şikayetini aynı anda yaşayabilir. Bu paradoksal tablo, doğru tanı konulmadığında yanlışlıkla yalnızca drenaj sorunu olarak değerlendirilip gereksiz cerrahi girişimlere yönlendirilebilir.

Kapak kenarındaki kronik iltihaplanma durumu olan blefarit, hem gözyaşı film kalitesini bozarak refleks yaşarmaya hem de kapak kenarındaki tahrişle mekanik yaşarmaya katkıda bulunabilir. Blefaritli hastalarda sıklıkla kaşıntı, yanma, sabah kapaklarda yapışıklık gibi eşlik eden bulgular da izlenir.

Yaşarma şikayetinin değerlendirilmesinde sistematik bir yaklaşım izlenir. Öncelikle biyomikroskop altında kapak kenarı, kirpik pozisyonu ve punktum yapısı incelenir; kirpiklerin göz yüzeyine teması, kapak gevşekliği ve punktumun konumu değerlendirilir.

Gözyaşı Kanalı Yıkama Testi

Alt veya üst punktumdan ince bir kanül aracılığıyla serum fizyolojik verilerek kanal sisteminin açıklığı test edilir. Sıvının burna rahatça geçmesi kanalın açık olduğunu, geri gelmesi ise tıkanıklık düzeyi hakkında bilgi verir. Bu basit test, tıkanıklığın kanalın hangi seviyesinde olduğunu belirlemede önemli rol oynar.

Kapak Muayenesi ve Gözyaşı Film Değerlendirmesi

Kapak kenarı, meibomian bez ağızları ve gözyaşı film kalitesi ayrıntılı olarak incelenir. Gözyaşı kırılma zamanı ölçümü ve göz yüzeyi boyanma testleri, kuru göze bağlı refleks yaşarmanın ayırt edilmesinde yardımcı olur. Gerekli görülen olgularda OPTOVUE OCT ile göz yüzeyi ve gözyaşı film kalınlığı değerlendirmesi de tanıya katkı sağlayabilir.

Tedavi, saptanan nedene yöneliktir. Kısmi kanal tıkanıklıklarında balon dakriyoplasti veya kanal içine yerleştirilen silikon tüpler denenebilirken, tam tıkanıklıklarda dakriyosistorinostomi (DSR) adı verilen, gözyaşı kesesi ile burun boşluğu arasında yeni bir drenaj yolu oluşturan cerrahi girişim uygulanır.

Entropiyon ve ektropiyon gibi kapak pozisyon bozukluklarında kapak destek dokularını güçlendiren veya gevşekliği gideren cerrahi teknikler kullanılır. Kuru göze bağlı refleks yaşarmada ise altta yatan kuru göz tedavi edilir; yapay gözyaşı damlaları, göz yüzeyi iltihabını azaltan tedaviler ve meibomian bez disfonksiyonuna yönelik sıcak kompres uygulamaları önerilir. Blefarite bağlı olgularda düzenli kapak hijyeni birinci basamak tedavidir.