Çocuklarda Göz Yaşarması

Gözyaşı kanalının burun boşluğuna açıldığı en alt uçta, doğum öncesi dönemde Hasner zarı adı verinen ince bir zar bulunur. Normal şartlarda bu zar doğumla birlikte veya doğumdan kısa süre sonra kendiliğinden açılır. Bazı bebeklerde bu açılma gecikir veya tam gerçekleşmez; bu durum konjenital nazolakrimal kanal tıkanıklığı olarak adlandırılır ve yenidoğanların yaklaşık %5-20'sinde bir dereceye kadar görülebilir.

Tıkanıklık, tipik olarak doğumdan birkaç hafta sonra fark edilen sürekli yaşarma, kirpiklerde yapışıklık ve göz köşesinde zaman zaman irin benzeri akıntı ile kendini gösterir. Şikayetler genellikle tek taraflıdır, ancak her iki gözde de görülebilir. Göz beyazı (sklera) ve kornea berrak kalır, bebek ışıktan rahatsızlık duymaz; bu ayrım konjenital glokomdan ayırt etmede önemlidir.

Crigler masajı, gözyaşı kesesi üzerine uygulanan hidrostatik basınç ile Hasner zarının açılmasını hızlandırmayı amaçlayan, ailelerin evde uygulayabileceği basit ve etkili bir yöntemdir.

1. Eller sabunla iyice yıkanır, tırnaklar kısa ve düzgün olmalıdır.
2. İşaret parmağı, göz iç köşesinin hemen altında, burun kökü ile göz arasındaki küçük çıkıntılı bölgeye (gözyaşı kesesi üzerine) yerleştirilir.
3. Parmak, aşağı ve içe doğru, kemik yapıya doğru hafif bir baskı uygulayarak 5-10 kez nazikçe kaydırılır; bu hareket kese içindeki sıvının kanal içine doğru itilmesini sağlar.
4. Bu masaj günde 2-4 kez, tercihen beslenme öncesi veya bez değişimi sırasında düzenli olarak tekrarlanır.
5. Masaj sonrası göz köşesinde akıntı varsa temiz, nemli bir gazlı bezle dıştan içe doğru nazikçe silinir.
6. Masaj sırasında aşırı kuvvet uygulanmamalı, bebekte belirgin rahatsızlık gözlenirse işlem durdurulup hekime danışılmalıdır.

Bu teknik ilk olarak Dr. John Crigler tarafından tanımlandığı için literatürde 'Crigler masajı' olarak anılır ve pediatrik oftalmoloji pratiğinde konjenital kanal tıkanıklığının ilk basamak tedavisi olarak kabul edilir.

Konjenital nazolakrimal kanal tıkanıklığı olgularının büyük bir kısmı, Hasner zarının doğal olgunlaşma süreci tamamlandıkça, düzenli masaj desteğiyle ilk yaş içinde kendiliğinden düzelir. Bu nedenle sabırlı bir izlem ve düzenli masaj uygulaması, çoğu bebek için tek başına yeterli olabilir.

Bu süreçte gözde belirgin kızarıklık, şişlik, ateş gibi enfeksiyon bulguları gelişirse veya akıntı yoğunlaşırsa, hekim tarafından antibiyotikli göz damlası önerilmesi gerekebilir. Ancak tıkanıklığın kendisi ilaçla açılamaz; ilaç tedavisi yalnızca eşlik eden enfeksiyonu kontrol altına almak içindir.

Düzenli masaj uygulamasına rağmen bulguların 12. ay civarına kadar devam etmesi durumunda, kanal içine ince bir sonda gönderilerek Hasner zarının mekanik olarak açılması işlemi (nazolakrimal kanal sondalaması) değerlendirilir. Bu yaşa kadar beklenmesinin nedeni, tıkanıklığın büyük kısmının bu süre içinde kendiliğinden açılmasıdır.

Bazı klinik durumlarda -örneğin tekrarlayan ciddi enfeksiyon atakları, gözyaşı kesesinde belirgin şişlik (dakriyosistosel) gelişmesi veya ailenin şikayetlerin şiddetinden belirgin rahatsızlık duyması gibi- sondalama daha erken yaşta da planlanabilir. İşlem genel anestezi altında, kısa süreli ve düşük komplikasyon oranına sahip bir girişimdir. 12-18 ay sonrasında yapılan sondalamalarda başarı oranı bir miktar azalabileceğinden, izlem süresi ve zamanlama hekim tarafından bebeğin durumuna göre belirlenir.

Bu bulgular basit bir kanal tıkanıklığından farklı olarak göz içi basıncının arttığı konjenital glokoma işaret edebilir ve tedavisiz kalması durumunda kalıcı görme kaybına yol açabilir. Bu nedenle yukarıdaki bulgulardan herhangi biri fark edildiğinde, bebeğin vakit kaybetmeden bir göz hekimi tarafından göz içi basıncı ölçümü de dahil olmak üzere ayrıntılı muayeneden geçirilmesi gerekir.