Şalazyon ve Arpacık

Arpacık, göz kapağı kenarındaki kirpik köklerine ait yağ bezlerinin (Zeis bezleri) veya ter bezlerinin (Moll bezleri) akut bakteriyel enfeksiyonudur. Sıklıkla Staphylococcus aureus gibi cilt florasında normalde bulunan bakteriler etkendir. Kapak kenarına yakın, dış yüzeye bakan bir konumda geliştiğinde 'dış arpacık', kapak iç yüzeyindeki meibomian bezlerinden kaynaklandığında 'iç arpacık' olarak adlandırılır.

Arpacığın en belirgin özelliği ani başlangıçlı olması ve belirgin ağrı, kızarıklık, ısı artışı ile birlikte seyretmesidir. Şişlik genellikle küçük bir sivilce görünümündedir ve birkaç gün içinde kendiliğinden başında bir irin noktası oluşturarak boşalabilir.

Şalazyon, kapak içindeki meibomian bezlerinin çıkış kanalının tıkanması sonucu bez içeriğinin (yağ salgısının) kapak dokusu içine sızması ve buna karşı gelişen kronik, granülomatöz iltihabi reaksiyondur. Arpacığın aksine akut bir bakteriyel enfeksiyon değildir; bu nedenle genellikle ağrısız veya hafif hassasiyetle seyreder.

Şalazyon haftalar içinde yavaşça büyüyen, sabit kıvamda, kapak derisinin altında hissedilen bir nodül şeklinde kendini gösterir. Bazı olgularda önceden geçirilmiş bir arpacık atağının ardından, tam iyileşmeyen iç arpacığın kronikleşmesiyle şalazyon gelişebilir; bu nedenle iki durum arasında klinik bir geçiş de söz konusu olabilir.

Aşağıdaki tablo, iki durumun ayırt edici özelliklerini özetlemektedir. Kesin ayrım için göz hekimi muayenesi gereklidir; özellikle tekrarlayan veya uzun süren şişliklerde başka nedenlerin dışlanması önemlidir.

Sıcak kompres, hem arpacık hem de şalazyon tedavisinde ilk basamak yaklaşımdır. Isı, tıkanan bez içeriğinin erimesini ve kanalın kendiliğinden açılmasını kolaylaştırırken, arpacıkta iltihabın daha hızlı boşalmasına yardımcı olur.

1. Eller sabunla iyice yıkanır.
2. Temiz bir bez veya kompres örtüsü, dayanılabilir sıcaklıkta (yanık oluşturmayacak, ılık-sıcak) suyla ıslatılır.
3. Gözler kapalı şekilde, ıslak sıcak bez kapak üzerine 10-15 dakika süreyle nazikçe bastırılır.
4. Bez soğudukça tekrar ısıtılarak işlem süre boyunca sıcaklığın korunması sağlanır.
5. Kompres sonrası kapak kenarına, hekim önerisi doğrultusunda hafif bir masaj uygulanabilir.
6. Bu uygulama günde 3-4 kez, birkaç gün süreyle tekrarlanır.
7. Her uygulamada ayrı temiz bir bez kullanılmalı, aynı bez göz kırpılmadan diğer göze temas ettirilmemelidir.

Şalazyonların büyük kısmı sıcak kompres ve zamanla küçülerek kendiliğinden gerileyebilir. Ancak bazı olgularda konservatif önlemler yetersiz kalır ve küçük bir cerrahi girişim gerekebilir.

• Birkaç hafta süren sıcak kompres uygulamasına rağmen küçülmeyen veya büyümeye devam eden şalazyonlar
• Görme eksenini etkileyecek kadar büyüyen ve kozmetik ya da fonksiyonel rahatsızlık yaratan kitleler
• Astigmatizma gibi kırma kusuruna yol açacak boyutta basınç oluşturan şalazyonlar
• Tekrarlayan veya kronikleşen, enfeksiyon bulgusu gösteren olgular
• Tanının netleşmediği, malignite şüphesi taşıyan atipik kapak kitleleri

Cerrahi boşaltma genellikle lokal anestezi altında, kapak iç yüzeyinden küçük bir kesi ile içeriğin küretajla temizlenmesi şeklinde yapılan, ayaktan uygulanabilen bir işlemdir. Alternatif olarak bazı olgularda kortikosteroid enjeksiyonu ile küçülme sağlanabilir; yöntem seçimi kitlenin boyutu, süresi ve konumuna göre hekim tarafından belirlenir.

Arpacık veya şalazyonun sık tekrarlaması, çoğunlukla altta yatan kronik bir kapak kenarı hastalığı olan blefaritin varlığına işaret eder. Blefaritte kapak kenarındaki bezlerin salgı kalitesi bozulur, kirpik diplerinde kepeklenme ve bakteri yükü artar; bu durum meibomian bezlerinin tekrar tekrar tıkanmasına ve enfeksiyona zemin hazırlar.

Bu nedenle yılda birden fazla arpacık veya şalazyon atağı geçiren kişilerde kapak kenarı hijyeni, meibomian bez fonksiyonu ve olası rozasea, seboreik dermatit gibi eşlik eden cilt durumları değerlendirilmelidir. Düzenli kapak hijyeni uygulamaları, tekrarlama sıklığını azaltmada önemli rol oynar.