Miyop, Hipermetrop ve Astigmat

Sağlıklı bir gözde ışık, önce kornea sonra göz içi mercek tarafından kırılarak retina üzerinde tek ve net bir odak noktasında toplanır. Bu odaklanmanın gerçekleşebilmesi için gözün ön-arka uzunluğu (aksiyel uzunluk) ile korneanın ve merceğin kırıcılık gücü arasında belirli bir uyum bulunması gerekir. Bu uyum bozulduğunda ışık retina üzerinde değil, retinanın önünde, arkasında veya birden fazla noktada odaklanır ve görüntü bulanıklaşır. İşte bu duruma genel olarak kırma kusuru (refraktif kusur) denir.

Miyop

Gözün aksiyel uzunluğunun fazla olması veya kırıcı yüzeylerin gücünün fazla olması nedeniyle ışığın retina önünde odaklanmasıdır. Uzak cisimler bulanık, yakın cisimler görece net görülür.

Hipermetrop

Gözün aksiyel uzunluğunun kısa olması veya kırıcı gücün yetersiz kalması nedeniyle ışığın retina arkasında odaklanmasıdır. Genç yaşta gözün akomodasyon (odaklanma) kapasitesi bu kusuru bir miktar telafi edebilir.

Astigmat

Korneanın veya daha az sıklıkla merceğin, farklı eksenlerde farklı eğriliğe sahip olması nedeniyle ışığın tek bir noktada değil, birden fazla odak hattında toplanmasıdır. Görüntü hem yakında hem uzakta bir miktar bulanık ve çizgisel olarak çarpık algılanabilir.

Presbiyopi

Yukarıdaki üç kırma kusurundan farklı olarak, göz içi merceğin yaşla birlikte esnekliğini kaybetmesine bağlı gelişen ve yakını görmeyi zorlaştıran, herkeste belirli bir yaştan sonra ortaya çıkan doğal bir süreçtir.

Miyopta göz küresi normalden daha uzundur veya kornea ile merceğin toplam kırıcılık gücü göz uzunluğuna göre fazladır. Bu durumda uzaktan gelen paralel ışık ışınları retina tabakasına ulaşmadan, retinanın biraz önünde bir odak noktası oluşturur. Sonuç olarak retinaya ulaşan görüntü net değil, dağınık ve bulanıktır. Miyop genellikle çocukluk ve ergenlik döneminde ortaya çıkar, göz gelişimi tamamlanana kadar ilerleme eğilimi gösterebilir.

Miyop derecesi arttıkça, yani göz ekseni uzadıkça, retina ve altındaki damar tabakası daha fazla gerilme baskısı altında kalır. Yüksek miyopide bu durum retina periferinde incelmelere zemin hazırlayabileceğinden, düzenli göz dibi muayenesi ve gerektiğinde KOWA fundus kamera ile görüntüleme önerilir.

Hipermetropta göz küresi normalden kısadır veya kırıcı yüzeylerin gücü göz uzunluğuna göre yetersizdir. Bu durumda ışık ışınları teorik olarak retinanın arkasında bir noktada odaklanır; ancak retina bu noktadan önce bulunduğu için görüntü net değildir. Genç bireylerde göz içi mercek, akomodasyon adı verilen bir mekanizmayla şeklini değiştirerek bu eksikliği belirli ölçüde telafi edebilir; bu nedenle düşük dereceli hipermetropi gençlerde uzun süre fark edilmeyebilir.

Akomodasyon kapasitesi yaşla birlikte azaldığında, önceden fark edilmeyen hipermetropi belirginleşir ve özellikle yakın çalışma sırasında göz yorgunluğu, baş ağrısı gibi şikayetlere yol açabilir. Çocuklarda orta-yüksek dereceli hipermetropi, göz kayması (şaşılık) ve tembel göz gelişimi riskini artırabileceğinden erken dönemde PLUSOPTIX pediatrik otorefraktometre ile taranması önemlidir.

Sağlıklı bir korneanın yüzeyi, bir futbol topunun yüzeyine benzer şekilde her eksende eşit eğriliğe sahiptir. Astigmatta ise kornea, bir yumurta veya bir rugby topu yüzeyine benzer şekilde bir eksende daha dik, buna dik açıdaki eksende ise daha yassı bir eğrilik gösterir. Bu eksenel farklılık nedeniyle göze giren ışık, tek bir odak noktasında değil, biri diğerinden önce veya sonra oluşan iki ayrı odak hattında toplanır.

Sonuç olarak astigmatı olan bir kişi hem uzak hem yakın mesafede bir miktar bulanık görme, özellikle ince çizgilerde veya harflerde belirginleşen bir çarpıklık algısı yaşayabilir. Astigmat sıklıkla miyop veya hipermetropla birlikte bulunur ve KERATRON SCOUT topografi cihazı ile korneanın eksenel haritası çıkarılarak derecesi ve düzensizliği ayrıntılı olarak değerlendirilebilir. Düzensiz astigmat, keratokonus gibi kornea hastalıklarının bir bulgusu olabileceğinden, bu tür vakalarda topografik takip özellikle önemlidir.

• Uzağı net görememe (özellikle miyopta belirgin)
• Yakını net görememe veya yakın çalışmada yorgunluk (özellikle düzeltilmemiş hipermetropta belirgin)
• Harflerin veya ince çizgilerin çarpık ya da gölgeli algılanması (astigmatta belirgin)
• Göz kırpıştırma, gözleri kısarak bakma alışkanlığı
• Baş ağrısı, özellikle uzun süreli okuma veya ekran kullanımı sonrasında
• Göz yorgunluğu, batma ve sulanma hissi
• Çocuklarda ders başarısında düşme, tahtayı görememe, kitabı göze çok yaklaştırma

Presbiyopi, miyop, hipermetrop ve astigmattan farklı bir mekanizmayla ortaya çıkar. Bu üç kırma kusuru gözün optik yapısının (kornea eğriliği, göz uzunluğu) doğuştan veya gelişimsel özelliğiyle ilgiliyken, presbiyopi göz içi merceğin yaşla birlikte esnekliğini kaybetmesi sonucunda gelişir ve neredeyse herkeste kırk yaş civarında belirginleşmeye başlar. Miyop, hipermetrop veya astigmatı olmayan bir kişi bile belirli bir yaştan sonra presbiyopi nedeniyle yakın gözlüğüne ihtiyaç duyabilir.

Önceden hipermetropu olan kişilerde presbiyopi belirtileri daha erken yaşta ve daha belirgin şekilde ortaya çıkabilirken, miyop olan kişiler bazı durumlarda gözlüklerini çıkararak yakını görece rahat okuyabildiklerinden presbiyopiyi daha geç fark edebilirler. Presbiyopiye özgü yakın gözlüğü ve çok odaklı göz içi lens seçenekleri hakkında ayrıntılı bilgiye aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir.

Miyop, hipermetrop ve astigmatın düzeltilmesinde amaç, ışığın yeniden retina üzerinde tek bir noktada odaklanmasını sağlamaktır. Bu amaçla kullanılan başlıca yöntemler gözlük, kontakt lens, lazer ile kornea şeklini değiştiren refraktif cerrahi ve göz içi lens uygulamalarıdır. Hangi yöntemin uygun olduğu; kişinin yaşı, kırma kusurunun derecesi ve türü, kornea kalınlığı, göz sağlığı ve yaşam tarzı gibi pek çok faktöre bağlı olarak, ayrıntılı bir göz muayenesi sonrasında değerlendirilir.

Astigmatı bulunan ve aynı zamanda katarakt ameliyatı planlanan hastalarda, hem katarağı tedavi edip hem de astigmatı büyük ölçüde düzeltmeyi amaçlayan torik göz içi lensler tercih edilebilir. Bu konudaki ayrıntılar için ilgili sayfa incelenebilir.

Çocukluk çağında tanı konmamış veya düzeltilmemiş kırma kusurları, görme sisteminin gelişim döneminde kalıcı görme azlığına (ambliyopi, tembel göz) yol açabilir. Bu nedenle çocuklarda düzenli göz taraması, özellikle okul öncesi dönemde PLUSOPTIX pediatrik otorefraktometre gibi hızlı ve objektif tarama cihazlarıyla önem taşır. Anisometropi olarak adlandırılan, iki göz arasındaki belirgin kırma kusuru farkı da çocuklarda tembel göz gelişimi açısından dikkatle izlenmesi gereken bir durumdur.