Torik Mercek ile Astigmat Düzeltimi

Astigmat, gözün kırıcı yüzeylerinin -en sık korneanın- tüm eksenlerde eşit eğriliğe sahip olmaması sonucunda ortaya çıkan bir kırma kusurudur. Normalde küresel bir yapıya sahip olması beklenen kornea, astigmatta bir eksende diğerine göre daha dik veya daha düz bir eğrilik gösterir.

Bu düzensiz eğrilik nedeniyle ışık ışınları retina üzerinde tek bir noktada odaklanamaz; görüntü hem uzakta hem yakında bulanık veya gölgeli algılanabilir. Astigmat, doğuştan olabileceği gibi zamanla da gelişebilir ve çoğunlukla miyop veya hipermetrop ile birlikte görülür.

Katarakt ameliyatında amaç yalnızca matlaşmış doğal merceğin çıkarılıp yerine yapay bir göz içi merceğin yerleştirilmesi değildir; aynı zamanda hastanın ameliyat sonrası kırma kusurunun da mümkün olduğunca dengeli olması hedeflenir. Kornea üzerinde belirgin düzenli astigmat bulunan bir hastaya standart küresel (torik olmayan) bir mercek yerleştirildiğinde, ameliyat sonrasında da astigmat devam eder ve hasta ek bir gözlük camına ihtiyaç duyabilir.

Bu nedenle katarakt ameliyatı öncesinde korneanın astigmat miktarı ve ekseni ayrıntılı biçimde ölçülür. Ölçülen astigmat düzeyi belirli bir eşiğin üzerindeyse, torik göz içi mercek seçeneği hekim tarafından değerlendirmeye alınabilir.

Torik göz içi mercekleri, standart küresel merceklerden farklı olarak iki farklı kırma gücüne sahiptir; biri merceğin ana ekseninde, diğeri buna dik olan eksende bulunur. Bu yapı, korneanın düzensiz eğriliğinin oluşturduğu kırma farkını dengelemek üzere tasarlanmıştır.

Merceğin astigmatı etkili biçimde düzeltebilmesi için, göz içine yerleştirildiğinde doğru eksende ve bu eksende sabit kalacak şekilde konumlanması gerekir. Eksen doğru belirlenmiş olsa dahi mercek yanlış açıda yerleştirilirse ya da zamanla dönerse (rotasyon), beklenen düzeltme sağlanamayabilir.

Torik merceklerde eksen doğruluğu, düz güç seçimi kadar önemlidir. Merceğin planlanan eksenden az bir açıyla bile sapması, düzeltilmesi hedeflenen astigmatın bir kısmının kalmasına ya da yeni bir astigmatik etkinin ortaya çıkmasına neden olabilir.

• Merceğin planlanan eksenden sapması, kalıntı astigmatı artırabilir
• Az miktardaki rotasyon çoğu zaman klinik olarak belirgin fark yaratmayabilir
• Daha büyük açılı kaymalarda bulanık görme veya gölgeli görüntü şikayeti oluşabilir
• Bu nedenle ameliyat sırasında ve sonrasında eksen kontrolü önem taşır

Torik mercek kullanımı planlanan hastalarda ameliyat öncesinde korneal topografi ve biyometri ölçümleri yapılır. Bu ölçümlerle korneanın astigmat miktarı, ekseni ve düzenliliği belirlenir; ayrıca korneanın arka yüzeyindeki astigmat da hesaba katılabilir.

Elde edilen veriler, kullanılacak merceğin gücünün ve yerleştirileceği eksenin belirlenmesinde kullanılır. Ameliyat sırasında bu planlanan eksen, çeşitli işaretleme yöntemleri veya görüntü kılavuzlu sistemler yardımıyla göz üzerinde belirlenerek merceğin doğru açıda yerleştirilmesine çalışılır.

• Korneal topografi

  Kornea yüzeyindeki eğrilik dağılımının haritalanması

• Biyometri

  Göz içi mercek gücü hesaplaması için eksenel uzunluk ve diğer ölçümler

• Eksen işaretleme

  Ameliyat sırasında planlanan eksenin belirlenmesi

• Ameliyat sonrası kontrol

  Merceğin konumunun ve görme kalitesinin izlenmesi

Torik mercekler, göz içine yerleştirildikten sonra kapsül torbası içinde sabit kalacak şekilde tasarlanmıştır. Buna rağmen bazı hastalarda, özellikle erken iyileşme döneminde, merceğin planlanan eksenden bir miktar dönmesi (rotasyon) görülebilir.

Rotasyon miktarı klinik olarak anlamlı görme bozukluğuna yol açacak düzeydeyse, hekim tarafından merceğin doğru eksene yeniden döndürülmesi (repozisyon) değerlendirilebilir. Bu işlem gerekli görüldüğünde ayrı bir cerrahi girişim olarak planlanır.

Astigmat düzeltimi, tek başına bir mercek kategorisi olmaktan çok, farklı odak yapılarına eklenebilen bir özelliktir. Bu nedenle torik tasarım; monofokal, genişletilmiş odak derinliğine sahip (EDOF) veya trifokal mercekler gibi farklı optik yapılarla birlikte üretilebilir.

Hangi mercek kombinasyonunun uygun olacağı; korneadaki astigmat miktarı, göz yapısı, varsa eşlik eden göz hastalıkları ve hastanın günlük görsel ihtiyaçları birlikte değerlendirilerek hekim tarafından belirlenir.

Bazı klinik durumlarda torik mercek seçimi sınırlı olabilir veya farklı bir yaklaşım tercih edilebilir.

• Kornea astigmatının düzensiz olduğu (örneğin ileri keratokonus gibi) durumlar
• Kapsül torbasının stabilitesini etkileyen zonül zayıflığı
• Astigmat miktarının torik mercek ile düzeltme eşiğinin altında kalması
• Ameliyat sonrası ek cerrahi (örn. glokom cerrahisi) planlanan olgularda dikkatli değerlendirme gerekmesi

Bu gibi durumlarda hekim, astigmatın başka yöntemlerle (örneğin gözlük ile) yönetilmesini önerebilir veya farklı bir cerrahi planlama yapabilir.

Torik mercek kararının doğru verilebilmesi için astigmatın ameliyat öncesinde ayrıntılı biçimde ölçülmesi gerekir. Basit görme testleri astigmatın varlığı hakkında ön bilgi verebilir, ancak cerrahi planlama için topografik ve biyometrik ölçümler esas alınır.