Antalya'da Göz Tansiyonu (Glokom) Takibi ve Tedavisi

Glokom, çoğu olguda hiçbir belirti vermeden, görme alanının çevresinden başlayarak yavaş yavaş ilerler. Hasta, kayıp merkezi görmeye ulaşana kadar herhangi bir şikâyet hissetmeyebilir; bu nedenle glokom tanısı konulmuş bir kişide tedavinin amacı mevcut görmeyi korumaktır, kaybedilen görme alanını geri kazandırmak değildir. Bu özellik, glokomda tek bir muayeneden çok, zaman içinde tekrarlanan ölçümlerin karşılaştırılmasını tedavinin merkezine koyar.

Bir başka deyişle glokom yönetimi, anlık bir karardan çok süreklilik gerektiren bir izleme programıdır. Göz içi basıncının bir gün için normal ölçülmesi, hastalığın ilerlemediği anlamına gelmez; optik sinirin durumu ve görme alanının zaman içindeki seyri birlikte değerlendirilir. Bu nedenle glokom tanısı olan veya glokom şüphesi taşıyan hastalarda düzenli kontrol randevularının aksatılmaması önerilir.

Glokom takibinde kullanılan tetkikler, hem göz içi basıncını hem de optik sinirin ve görme alanının durumunu farklı açılardan değerlendirir. Bu ölçümler birbirini tamamlayıcı niteliktedir; tek başına hiçbiri glokomun seyri hakkında yeterli bilgi vermez.

Göz içi basıncı ölçümü (tonometri)

Her kontrolde tekrarlanan temel ölçümdür; basıncın hedeflenen aralıkta olup olmadığını gösterir.

Pakimetri

Kornea kalınlığının ölçülmesidir; kornea kalınlığı, göz içi basıncı ölçümünün yorumlanmasını doğrudan etkiler.

Gonyoskopi

Gözün drenaj açısının özel bir lensle doğrudan görüntülenmesidir; açık açılı ve dar açılı glokom ayrımında kullanılır.

Görme alanı testi (perimetri)

Çevresel ve merkezi görme alanındaki hassasiyet kayıplarının haritalanmasıdır; glokomun işlevsel etkisini gösteren temel tetkiktir.

OCT (RNFL ve GCC analizi)

Optik sinir lifi tabakası (RNFL) ve ganglion hücre kompleksinin (GCC) kalınlığını mikron düzeyinde ölçen görüntüleme yöntemidir; yapısal ilerlemenin erken saptanmasında değerlidir.

Bu ölçümlerin hangi sıklıkla tekrarlanacağı, hastalığın evresine, göz içi basıncının seyrine ve daha önceki kontrollerde saptanan bulgulara göre hekim tarafından belirlenir.

Glokom takibinde asıl değerli olan tek bir ölçüm değil, art arda yapılan ölçümlerin oluşturduğu seridir. Bir hastanın OCT RNFL kalınlığının veya görme alanı sonucunun zaman içinde gerçekten mi azaldığı, yoksa cihaz veya ölçüm koşullarındaki normal değişkenlikten mi kaynaklandığı sorusu, ancak karşılaştırılabilir koşullarda alınan verilerle güvenilir şekilde yanıtlanabilir.

Bu nedenle, özellikle glokom gibi uzun soluklu takip gerektiren hastalıklarda, kontrollerin mümkün olduğunca aynı merkezde ve aynı cihaz parkında sürdürülmesi, hekimin ilerleme kararını daha sağlam verilere dayandırmasına yardımcı olur. Farklı bir merkezden gelen eski tetkik sonuçları da değerlendirmeye alınır, ancak doğrudan karşılaştırma için aynı cihazla alınmış yeni bir bazal ölçüm gerekebilir.

Glokom takip aralıkları hastadan hastaya değişir. Yeni tanı almış, göz içi basıncı hedef aralığın belirgin üzerinde olan veya görme alanında hızlı ilerleme saptanan hastalarda kontroller daha sık planlanırken, uzun süredir stabil seyreden olgularda aralıklar biraz daha açılabilir. Tedavi değişikliği yapıldığında (yeni damla başlanması, lazer veya cerrahi sonrası gibi) bir sonraki kontrol genellikle daha kısa aralıkla planlanır.

• Yeni tanı veya tedavi değişikliği sonrası: birkaç hafta ile birkaç ay içinde kontrol
• Stabil seyreden, hedef basınca ulaşılmış olgularda: birkaç ayda bir göz içi basıncı kontrolü
• Görme alanı ve OCT gibi görüntüleme tetkikleri: yılda bir ile birkaç kez, hastalığın evresine göre
• Akut açı kapanması riski taşıyan gözlerde: daha sık ve bazen acil değerlendirme gerekebilir

Randevu sıklığı netleştikten sonra, bir sonraki kontrol tarihi önceden planlanarak hastaya bildirilir; bu, takibin aksamadan sürmesine yardımcı olur.

Glokomda ilk basamak tedavi çoğunlukla göz içi basıncını düşüren damlalardır. Damla tedavisinin etkili olabilmesi, reçete edilen sıklıkta ve doğru teknikle düzenli kullanılmasına bağlıdır. Damlaların atlanması veya düzensiz kullanılması, göz içi basıncında dalgalanmalara ve dolayısıyla optik sinir hasarının ilerlemesine zemin hazırlayabilir.

• Damlalar hekimin belirttiği saatlerde ve sıklıkta düzenli kullanılmalıdır.
• Birden fazla damla kullanılıyorsa, damlalar arasında hekimin önerdiği süre kadar beklenmelidir.
• Damla sonrası göz kapağının birkaç dakika kapalı tutulması, ilacın sistemik emilimini azaltmaya yardımcı olabilir.
• Yan etki, kızarıklık veya rahatsızlık hissedilirse damla değiştirilmeden önce hekimle görüşülmelidir.
• Seyahat, ilaç bitmesi gibi nedenlerle tedaviye ara verilmemesi, düzenli takip kadar önemlidir.

Damla tedavisiyle hedeflenen göz içi basıncına ulaşılamadığında, damlaların yan etkileri nedeniyle uzun süreli kullanımı güçleştiğinde veya hastalığın seyrine göre ek bir basamak gerektiğinde, lazer veya cerrahi tedavi seçenekleri gündeme gelebilir. Bu seçeneklerden hangisinin uygun olduğu, glokomun tipi, evresi ve göz yapısına göre hekim tarafından değerlendirilir.

Selektif lazer trabeküloplasti (SLT), poliklinik şartlarında uygulanabilen, göz içindeki drenaj dokusuna yönelik bir lazer işlemidir. Xen jel stent ise ameliyathane koşullarında uygulanan, gözün içinden gözün dış yüzeyine doğru kontrollü bir sıvı drenajı oluşturmayı amaçlayan mikro cerrahi bir yöntemdir. Her iki yöntemin de kendine özgü uygulama süreci, iyileşme dönemi ve kontrol takvimi vardır; hangi hastada, ne zaman uygulanacağı ayrıntılı muayene sonrası belirlenir.

Her iki yöntem sonrasında da göz içi basıncının kontrolü ve iyileşmenin izlenmesi amacıyla belirli aralıklarla kontrol randevuları planlanır. Bu kontroller, tedavinin etkisinin sürüp sürmediğini değerlendirmek açısından atlanmamalıdır.

Kliniğimiz Muratpaşa'da tek adreste hizmet vermektedir; Antalya'nın Kepez, Konyaaltı, Döşemealtı, Aksu gibi ilçelerinden ya da Alanya, Manavgat, Serik, Kumluca, Kaş, Finike, Gazipaşa gibi daha uzak bölgelerinden gelen hastalarımız da düzenli glokom takibi yaptırmaktadır. Uzak mesafeden gelen hastalar için, aynı gün içinde göz içi basıncı, görme alanı ve OCT gibi tetkiklerin birlikte tamamlanabilmesi amacıyla randevu saatleri önceden planlanır.

• Bir sonraki kontrol tarihi, önceki randevu sırasında netleştirilerek önceden bildirilir.
• Aynı gün birden fazla tetkik gerekiyorsa, bunlar tek randevuda tamamlanacak şekilde sıralanır.
• Ayrıntılı muayenelerde göz bebeği damla ile büyütülebileceğinden, kontrol sonrası birkaç saat bulanık görme olabileceği göz önünde bulundurularak dönüş yolculuğu planlanmalıdır.
• Damla reçetelerinin kontrol gününden önce bitmemesi için stok durumu önceden gözden geçirilmelidir.